Jesienna epidemia astmy zaczyna się w 38 tygodniu roku. Dzieci z astmą częściej trafiaja wówczas do szpitala z powodu zaostrzeń choroby. We wrześniu ma miejsce 20-25% z całorocznej liczby hospitalizacji dzieci chorych na astmę. Dlatego rodzice powinni zgłaszać się z dziećmi do lekarza, aby jak najszybciej wdrożył leczenie pozwalające uniknąć nasilenia choroby.

Zaostrzenie astmy

Jeszcze do niedawna nikt nie zdawał sobie sprawy, że 38 tydzień roku to najgorszy okres dla dzieci z astmą. Stało się to możliwe po zebraniu i analizie danych statystycznych z różnych krajów. Okazało się, że w większości krajów co roku pod koniec września lekarze odnotowywali drastycznie zwiększoną liczbę przypadków zaostrzenia astmy. N. Johnson i M. Sears – naukowcy z Kanadyjskiego Instytutu Informacji Zdrowotnej wyliczyli, że szczyt hospitalizacji spowodowanych astmą występował u dzieci w wieku szkolnym 17,7 dni po Święcie Pracy przypadającym w Ameryce w pierwszy poniedziałek września każdego roku. Jesienny atak astmy „odnotowano” również w wielu innych krajach, np. Wielka Brytania, Finlandia (Polska niestety nie prowadzi statystyk). We wrześniu każdego roku ma miejsce od 20 do 25% z całorocznej liczby hospitalizacji dzieci z powodu zaostrzenia astmy (częściej także zdarzają się zgony spowodowane gwałtownym nasileniem choroby).

Przyczyn zaostrzenia astmy w 38. tygodniu roku jest kilka:

Po pierwsze – infekcje.
Powrót do szkoły sprzyja wirusom – w pomieszczeniach mają ułatwiony dostęp do dzieci. Wystarczy jeden przeziębiony uczeń, a zakażenie wirusowe układu oddechowego zaczyna się rozprzestrzeniać. Najczęściej przyczyną infekcji są rinowirusy. Jak się szacuje mogą one odpowiadać za ponad 80% zaostrzeń astmy.

Po drugie – alergeny.
Okres jesienny to czas wysokiego stężenia alergenów w otoczeniu, również w warunkach szkolnych.

Po trzecie – stres związany z nauką.
Rozpoczęcie roku szkolnego to dla wielu dzieci stres, mogący spowodować nasilenie astmy.

Po czwarte – tzw. okienko terapeutyczne.
Wakacje to także czas mniej systematycznego przyjmowania leków przeciwastmatycznych. Problem ten dotyczy szczególnie wziewnych kortykosteroidów (dzieci niechętnie poddają się temu leczeniu). Ponadto, kortykosteroidy wziewne mniej skutecznie kontrolują objawy astmy wywołane infekcją rinowirusową.

Rodzice dzieci z astmą powinni po wakacjach koniecznie zgłosić się do lekarza nie czekając, aż ich pociecha wróci ze szkoły z pierwszymi objawami przeziębienia. Pediatra lub lekarz rodzinny dobiorą właściwe leczenie, tak aby nie dopuścić do zaostrzenia astmy.

Czy można uchronić dziecko przed zaostrzeniem astmy?

Powrotu do szkoły nie sposób uniknąć. Niemożliwe jest również wyeliminowanie ryzyka zakażeń rinowirusami i kontaktu z alergenami środowiskowymi. Nie oznacza to jednak, że nie można zapobiec zaostrzeniu astmy po powrocie dziecka do szkoły.

Najlepszym sposobem jest wizyta u lekarza – pediatry lub lekarza rodzinnego, tak aby mógł dobrać odpowiednie leczenie. Dzięki temu dziecko uniknie nasilenia ataków astmy, nawet jeśli „złapie” przeziębienie.

W opracowaniu opublikowanym we wrześniu 2007 roku w czasopiśmie „Pediatrics”, profesorowie Neil Jonhston i Malcolm Sears z Kanadyjskiego Instytutu Informacji Zdrowotnej prezentują wyniki przeprowadzonego badania klinicznego, które ocenia wpływ stosowania montelukastu na redukcję nasilenia objawów astmy oraz częstość nieplanowanych wizyt lekarskich wynikających z jej zaostrzenia. W badaniu tym, podwójnie zaślepionym i kontrolowanym placebo, oceniano grupę 194 dzieci z astmą w wieku od 2 do 14 lat. Do stosowanej u nich terapii przez okres 45 dni (od 1 września do 15 października 2005) dodano montelukast (98 dzieci) lub placebo (96 dzieci).

Uzyskane wyniki pokazały, że w grupie dzieci otrzymujących montelukast odnotowano 53% redukcję liczby dni w pogorszeniem objawów astmy a także 78% redukcję liczby nieplanowanych porad lekarskich spowodowanych zaostrzeniem astmy. Efekt działania montelukastu był znaczący zarówno w grupie pacjentów nieprzyjmujących i przyjmujących regularnie kortykosteoridy wziewne.

Lekarze uważają, że dodanie montelukastu do aktualnie stosowanej terapii powoduje redukcję ryzyka nasilenia się objawów astmy. Zmniejsza też konieczność nieplanowanych porad lekarskich spowodowanych „wrześniową epidemią astmy”. Choć podobny efekt może być również osiągnięty przez bardziej systematyczne i prawidłowe stosowanie kortykosteroidów wziewnych, to jednokrotne stosowanie montelukastu w ciągu dnia pozwala na lepszą zgodność prowadzenia terapii z zaleceniami. Jest więc prostsze i wygodniejsze, szczególnie dla małych pacjentów.

Piśmiennictwo

1. Johnson N.W. i wsp. The September epidemic of asthma exacerbations in children: A search for etiology J Allergy Clin Immunol 2005;115:132-8.
2. Johnson N.W. Attenuation of the September Epidemic of Asthma Exacerbations in Children: A Randomized, Controlled Trial of Montelukast Added to Usual Therapy Pediatrics 2007; 120 (3): 702-12
3. Sears M.R., Johnson N.W. Understanding the September asthma epidemic Allergy Clin Immunol. 2007 Sep;120(3):526-9

Dodatkowych informacji udziela:

Joanna Kowalczuk
joanna.kowalczuk@healthway.pl
+48 604 900 177