Tężec to ostre zakażenie przyranne zwierząt i ludzi. Najczęstszym naturalnym nosicielem jest koń inne zwierzęta jak: świnie, koty, bydło lub psy są mniej podatne na tę chorobę.

Laseczka tężca (Clostridium tetani) – beztlenowiec Gram-dodatni, produkuje jad – tetanospazminę, tworzy zarodniki odporne na działanie czynników środowiska zewnętrznego. Przyczyną zakażenia jest materiał zanieczyszczony zarodnikami tężca (ziemia, kurz).

Uszkodzone powłoki brzuszne, błony śluzowe, narząd rodny po porodzie, poronieniu, pępowina noworodka. Zarodniki mogą przetrwać w ranie miesiące-lata oczekując na dogodne warunki, dlatego należy dokładnie oczyszczać rany. Praktycznie nie ma takiego zanieczyszczonego skaleczenia, które nie mogłoby spowodować tężca. Najwięcej zachorowań odnotowuje się latem i jesienią (prace na polach).

Przebieg kliniczny

Okres wylęgania zwykle 1-3 tyg., ale może być do 2 dni i ponad miesiąc (od wniknięcia do pierwszego objawu) – im krótszy tym cięższy przebieg choroby, trudny do określenia.
Okres przedprężeniowy – od pierwszego objawu do pojawienia się prężeń tężcowych (do 48h – ciężki przebieg, 3-4dni – umiarkowany, ponad 4 dni – lekki).

Objawy

• Parestezje w okolicy zranienia.
• Niepokój, podrażnienie, bóle głowy, poty, uczucie napięcia mięśni („reumatyczne”) – tzw. aura tetanica.
• Wzmożone napięcie żwaczy (szczękościsk) oraz mięśni połykowych – trudności w połykaniu.
• Wzrost napięcia mięśni mimicznych – risus sardonicus.
• Stopniowe zajęcie mięśni szyi, tułowia, kończyn dolnych i brzucha.
• Wzmożenie odruchów fizjologicznych.
• Prężenia tężcowe dotyczą równocześnie wielu grup mięśni, są bardzo bolesne, mogą obejmować mięśnie oddechowe (duszenie się – zanik oddechu, poty, wzrost ciśnienia, sinica), zwykle trwają do kilkunastu sekund, gwałtowny skurcz wszystkich mięśni powoduje opistotonus – usztywnienie całego ciała, świadomość jest cały czas zachowana, może dojść do nieodwracalnych zmian w mózgu.

Rozpoznanie

Jednoznaczne klinicznie, czasem wymaga różnicowania z zatruciem strychniną (brak wzmożonego napięcia mięśni w okresie bezprężeniowym) lub tężyczką.

Rokowanie zależy od zabezpieczenia funkcji życiowych. Śmiertelność wynosi 20-30%.

Leczenie

• Surowica przeciwtężcowa nie ma znaczenia decydującego. Dawka wynosi 20-80 tysięcy jednostek jednorazowo.
• Ludzka immunoglobulina przeciwtężcowa 5000-6000 jednostek – nie zagraża wstrząsem, działa dłużej.
• Stosowanie anatoksyny po 1cm sześciennym 3x co 3 dni. Potem jak przy szczepieniu ochronnym.
• Antybiotyki (penicylina, tetracykliny) – leczenie uzupełniające.
• Zamiast leków zwiotczający można zastosować duże dawki Luminalu, diazepamu, Fenactilu, Dolantinu).
• Kontrola bilansu wodno-elektrolitowego i kwasowo-zasadowego, kontrola układu krążenia, oddechowego, funkcji nerek.
• Żywienie przez zgłębnik jak najszybciej.
• Leczenie uzupełniające plazmą i krwią.