W przyrodzie, w ziemi, wodzie, wśród ludzi i dzikich zwierząt istnieje odwieczny rezerwuar zarazków. Nie można tego zlikwidować, ani też unikać kontaktów ze światem drobnoustrojów i dlatego choroby stanowią stałe zagrożenie dla człowieka.

Choroby zakaźne powstają na skutek zakażenia organizmu różnymi drobnoustrojami, do których zalicza się:

• wirusy
• bakterie
• pierwotniaki
• grzyby chorobotwórcze

Do zakażenia dochodzi najczęściej po wtargnięciu zarazka do organizmu z zewnątrz, np. po zjedzeniu zakażonych pokarmów, wdychaniu powietrza zawierającego drobne kropelki wykrztuszanej przez chorego plwociny lub po przedostaniu się zarazków do krwi przez skaleczoną skórę.

Choroby zakaźne mogą też powstawać w wyniku zmniejszenia się odporności, kiedy to bakterie do tej pory nie szkodzące organizmowi, na stałe obecne np. w gardle, na migdałkach, w drogach oddechowych czy przewodzie pokarmowym zaczynają atakować i dawać objawy chorobowe.

Choroby zakaźne mogą być:

• zaraźliwe czyli udzielające się otoczeniu, jak np. grypa, wirusowe zapalenie wątroby, tyfus brzuszny i wiele innych
• niezaraźliwe czyli nie przenoszące się bezpośrednio na drugich np. tężec, malaria czy też zatrucie jadem kiełbasianym

Ostre choroby zakaźne znacznie różnią się od innych chorób wewnętrznych tym, że:

• mają charakterystyczny przebieg, najczęściej z gorączką
• przyczyną wywołującą jet zawsze zarazek
• uruchamiają mechanizmy odpornościowe prowadzące do wyzdrowienia lub na skutek niedostatecznej odporności i nieskutecznego leczenia kończą się śmiercią.

Większość chorób zakaźnych podlega obowiązkowemu zgłoszeniu w stacjach sanitarno-epidemiologicznych, a niektóre z nich także przymusowej hospitalizacji.