Dolegliwości bólowe kręgosłupa szyjnego stanowią drugi pod względem częstości występowania, po bólach krzyża zespół objawów klinicznych w obrębie kręgosłupa. Jednak z uwagi na funkcję tego odcinka, położenie oraz sąsiedztwo wielu wyspecjalizowanych struktur anatomicznych oraz układowych, dolegliwości w tym rejonie stanowią duży problem diagnostyczny.

Zlokalizowanie na dość niewielkiej przestrzeni kilkuset wysoko wyspecjalizowanych struktur z zakresu angiologii, laryngologii, okulistyki, neurologii, stomatologii, jak również układu ruchu, sprawia że jakiekolwiek zmiany patologiczne któregoś z tych elementów powodować będą dysfunkcję w obrębie całego odcinka szyjnego. Wszystko to sprawia iż zlokalizowanie rzeczywistej przyczyny staje się dużym wyzwaniem terapeutycznym.

Postęp cywilizacyjny, po za oczywistymi pozytywami, odbija się niestety również niekorzystnie na funkcjonowaniu naszego organizmu. Czynniki takie jak ograniczenie wysiłku fizycznego, zmiana z pozycji stojącej na siedzącą, stres, złe odżywianie zaburzają nasze naturalne wzorce ruchowe, powodując utratę fizjologicznych funkcji. Według specjalistów ich najczęstszą przyczyną są zaburzenia koordynacji mięśniowej na skutek nieprawidłowej kontroli nerwowej. W warunkach fizjologicznych każdy organizm dąży do wypracowania maksymalnej ekonomiki wykonywania danego ruchu, czynności. Ekonomika ta polega na wypracowaniu idealnego wzorca, to znaczy takiego gdzie do skutecznego jego wykonania organizm zużyje najmniejszą ilość energii. Zmiana charakteru codziennej pracy sprawia że każdy człowiek w ciągu swojego życia, na podstawie odruchów warunkowych i bezwarunkowych może wykształcić nieprawidłowe stereotypy ruchowe, które z czasem mogą się stać przyczynami zmian przeciążeniowych prowadzących często do zmian strukturalnych. Wszystkie te czynniki sprawiają że dolegliwości w odcinku szyjnym zalicza się co raz częściej do grupy chorób cywilizacyjnych. Mimo iż z roku na rok wzrasta liczba możliwych badań specjalistycznych, to za równo dostęp do nich, jak i ciągłe trudności z ustaleniem patogenezy z uwagi na to iż żadne objawy nie są absolutnie patognomoniczne dla procesów chorobowych, sprawiają że w większości przypadków leczy się objawy, a nie samą chorobę. Z tego też powodu po za leczeniem skutkowym zwiększa się nacisk na leczenie przyczynowe, na prewencję, dzięki której nasilenia objawów powinny być znacznie mniejsze i mieć inny charakter.

Typowym przykładem czynności, która źle wykonywana może stać się mechanizmem patogentycznym zaburzającym prawidłowe wzorce w obrębie odcinka szyjnego jest przenoszenie przedmiotów. W ruchu podnoszenia jakiegoś ciężaru bardzo ważne jest ustawienie obręczy barkowej, która powinna znajdować się po za linią przecinającą oś obciążenia ciała. Takie ustawienie umożliwi praktycznie zupełne odciążenie jej górnych stabilizatorów przyczepiających się do kręgosłupa szyjnego (cześć zstępująca mięśnia czworobocznego oraz mięśnia dźwigacza łopatki). W momencie jednak kiedy podczas tej samej czynności bark zostanie przesunięty do przodu całe obciążenie przechodzi na odcinek szyjny, i dochodzi do hiperaktywności obojczykowego aktonu mięśnia piersiowego większego i mięśnia piersiowego mniejszego oraz osłabienia dolnej części mięśnia czworobocznego oraz mięśni równoległobocznych. Zaburzenie to może prowadzić do ustawienia głowy w protrakcji powodując kompensacyjną hiperlordozę przejścia szyjno-czaszkowego prowadzącą do nawracających dolegliwości bólowych tej okolicy. Jest to jedno z najczęściej występujących zaburzeń równowagi mięśniowej w obrębie kręgosłupa szyjnego mające bezpośredni wpływ na powstawanie nieprawidłowych wzorców ruchowych tej okolicy.

Jednak przyczyny dolegliwości bólowych wynikających bezpośrednio z tworzenia się złych stereotypów ruchowych stanowią jedynie pewną cześć etiopatologii zaburzeń tego rejonu. Kolejnymi są zmiany inwolucyjne oraz wszelkiego rodzaju procesy patologiczne w obrębie elementów mających pośredni lub bezpośredni kontakt z odcinkiem szyjnym. Do najczęstszych chorób wpływających na funkcjonowanie tego odcina zaliczyć możemy dolegliwości ze strony układu nerwowego. Z uwagi na położenie dwóch splotów: szyjnego i ramiennego oraz ich ciasne usytuowanie może dojść do różnego rodzaju incydentów ścieśniających. Najczęstszymi ich objawami będą różnego rodzaju zespoły korzeniowe ( w zależności od poziomu zajęcia ), zespoły pseudokorzeniowe, radikulopatia szyjna jak również odruchowe reakcje ze strony układu mięśniowego oraz tkanek miękkich wynikające z zaburzeń dermatomalnych. Równie istotne znaczenie mają patologie kanału kręgowego oraz zaburzenia w obrębie licznie przebiegających przez szyję naczyń, doprowadzających krew do mózgowia. Z uwagi na zogniskowanie się w tym rejonie wielu wysoko wyspecjalizowanych i mających kluczowe znaczenie dla przeżycia struktur istnieje duża możliwość wystąpienia patologii.

Wszystkie te czynniki sprawiają iż leczenie dolegliwości bólowych odcinka szyjnego kręgosłupa bez wszechstronnej, interdyscyplinarnej diagnostyki, której tylko małą część stanowi badanie kliniczne przysparzać może dużo problemów. Niestety często zdarza się tak, że dokonuje się szybkiego rozpoznania i dopiero następnie doszukuje się objawów podtrzymujących pochopnie postawioną diagnozę. Sytuację tą pogarsza fakt, iż wszelkie niewłaściwe leczenie nie musi wcale powodować szkód natychmiastowych. Co więcej leczenie takie w pierwszym momencie może przynieść złagodzenie dolegliwości, lecz w perspektywie czasu może nieść za sobą katastrofalne skutki.

Autor: Michał Cichosz