Najczęstszych grupą przyczynową wywołujących zapalenie opon mózgowych i mózgu są:

• różne bakterie
• wirusy
• niektóre pasożyty
• grzyby

Do podstawowych objawów zapalenia opon mózgowych należą:

• gorączka
• sztywność karku
• bóle głowy
• wymioty

Do tych objawów dołączają niekiedy zaburzenia i przyćmienie świadomości, a także senność na przemian z pobudzeniem psychoruchowym. W dalszym przebiegu choroby mogą wystąpić drgawki i niedowład połowiczy oraz powikłania ze strony układu oddechowego i krążenia.

Każdy chory z podejrzeniem zapalenia opon mózgowych powinien być skierowany do szpitala w celu ustalenia rozpoznania na podstawie badania płynu mózgowo-rdzeniowego i zastosowania odpowiedniego leczenia przyczynowego.

W zapaleniu mózgu występują podobne objawy jak w przypadku zapalenia opon mózgowych, z tą różnicą, że przyczyną są zazwyczaj zakażenia wirusowe zwłaszcza w przebiegu takich chorób jak:

• odra
• ospa wietrzna
• różyczka
• żółtaczka zakaźna
• grypa

Odrębną postać zapalenia mózgu wywołuje wirus wścieklizny, który dostaje się do organizmu wskutek ukąszenia przez zwierzę chore na wściekliznę. W tym wypadku typowym objawem jest gorączka i ból głowy oraz dokuczliwe skurcze mięśni gardła i przełyku oraz tzw. wodowstręt. Zapalenie mózgu może być również wywoływane przez kleszcze.