Prawie z reguły zapalenie mózgu jest wynikiem wcześniejszego zakażenia wirusowego takiego jak: grypa, odra, różyczka czy świnka. Zapalenie może również wywoływać wirus wiosenno-letniego zapalenia mózgu (WLZM), który przenoszony jest przez kleszcze.

W zależności od nasilenia choroby szeroka jest skala mogących wystąpić dolegliwości od gorączki poczynając, bólów głowy, osłabienia, a kończąc na podrażnieniach, zaburzeniach wzroku, podwójnym widzeniu, drgawkach i nieprzytomności. Największe ryzyko zachorowania występuje u niemowląt i ludzi bardzo starych.

Stany lekkiego zapalenia mózgu w ramach grypy często nie zostają zauważone i przemijają wraz z grypą. Szczególnie uciążliwe są wirusy typu Herpes simplex czyli zwykłej opryszczki, które mogą doprowadzać do ciężkiego schorzenia, wymagającego wielotygodniowego pobytu w szpitalu. Może przy tym dojść do długotrwałych porażeń i zaburzeń mowy.

W przypadku podejrzenia zapalenia mózgu należy skonsultować się z lekarzem i przeprowadzić badanie krwi oraz płynu mózgowo-rdzeniowego by ustalić czy istnieją cechy zakażenia i obecności zarazków. W niektórych przypadkach wymagane jest również przeprowadzenia badania EEG.

Wszystkie ciężkie przypadki zapalenia mózgu muszą być obserwowane i hospitalizowane, tak by istniała możliwość wczesnego rozpoznania i leczenia pojawiających się powikłań takich jak: utrata przytomności lub drgawki. Jeśli istnieje podejrzenie, że choroba jest wywołana przez wirus opryszczki wówczas wskazane jest wstrzykiwanie leku hamującego rozwój wirusa.