Dychawica oskrzelowa (astma oskrzelowa) – stan chorobowy zazwyczaj ostro (napadowo) występującej duszności typu wydechowego nazywamy dychawicą oskrzelową. Towarzyszy jej ogólny niepokój oraz słyszalne już z oddali świsty i furczenia wywołane utrudnionym przepływem powietrza przez zwężone światło oskrzeli i oskrzelików spowodowane kurczem mięśni gładkich ich ściany. Zazwyczaj występuje również obrzęk błony śluzowej z wydzieliną śluzową dodatkowo zwężającą światło oskrzelików. Wszystko to utrudnia przede wszystkim wydostawanie się powietrza z pęcherzyków płucnych drogami oddechowymi na zewnątrz organizmu.

Częstość występowania dychawicy oskrzelowej jest dość duża. Inne choroby alergiczne rodzinna skłonność do różnorakich reakcji alergicznych oraz nawracające choroby zakaźne narządu oddechowego sprzyjają pojawieniu się astmy oskrzelowej.

Napady duszności mogą występować nagle, niespodziewanie i podobnie nagle ustępować. Ustępują czasem spontanicznie, a niekiedy znów bardziej opornie, dopiero po zażyciu odpowiednich leków. Napad dychawicy kończy się zazwyczaj głębokim wdechem i odpluwaniem przez pewien czas zwiększonej ilości śluzowo-wodnistej plwociny. U podłoża napadów dychawicy oskrzelowej leżą mechanizmy alergiczno-immunologiczne oraz wrodzona skłonność do oddziaływania napadowymi kurczami oskrzeli (i ewentualnie innymi jeszcze objawami) z niektórymi substancjami środowiska zewnętrznego człowieka, wcześniej wyzwalającymi różnorakie reakcje uczulenia, czyli alergizację organizmu.

Praktycznie wszystko, co otacza człowieka (kurz, pył, sadze, pierze, sierść, środki spożywcze, bakterie, pasożyty, cegła, cement itp.), może być alergenem wyzwalającym w bezpośrednim kontakcie napad dychawicy oskrzelowej. Częstość kontaktu z określonym, lecz trudnym do wykrycia alergenem może być różna, stąd też różna jest częstość ataków. Ataki występują niekiedy sporadycznie. Częstość występowania zazwyczaj jednak z czasem trwania choroby zwiększa się. Czasokres trwania napadu jest różny, tzn. od kilku lub kilkunastu minut do kilku, kilkudziesięciu godzin. Częstotliwość i nasilenie napadów duszności w dychawicy oskrzelowej są dodatkowo warunkowane takimi okolicznościami, jak dołączające się stany zakaźne dróg oddechowych, wzrost wilgotności w otoczeniu, oziębienie temperatury w środowisku przebywania, zmiany pogody, kontakt z tytoniem, dymem i innymi zapachami drażniącymi błonę śluzową dróg oddechowych itd.

W konsekwencji trwającej dychawicy oskrzelowej dochodzi zazwyczaj do rozwoju rozedmy i zespołu przewlekłego serca płucnego. Rozpoznanie samej dychawicy oskrzelowej jest raczej proste. Bardzo trudne natomiast jest wykrycie czynnika wyzwalającego reakcję alergiczną, będącą przyczyną kurczu ściany oskrzelików i napadu duszności. Tylko bardzo ścisła współpraca chorego
z lekarzem, dokładne stosowanie się do jego wskazówek i zaleceń rokują powodzenie
w ustaleniu przyczyny wyzwalającej.